Shahira Fahmy, context
Η Αρχιτεκτονική της Ψυχής
Για τη Shahira Fahmy, η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο κτίρια και σχέδια, αλλά μια βαθιά προσωπική διαδρομή γεμάτη προκλήσεις και συναίσθημα. Η αναγνώρισή της από το Βασιλικό Ινστιτούτο Βρετανών Αρχιτεκτόνων (RIBA) ως μία από τις 100 σημαντικότερες γυναίκες αρχιτέκτονες στον κόσμο ήταν μια δικαίωση, αλλά η πραγματική ουσία της δουλειάς της φάνηκε στις ερήμους της AlUla.
Για τη Shahira Fahmy, η αρχιτεκτονική δεν είναι η επιβολή του νέου πάνω στο παλιό, αλλά ένας «διάλογος» με τα φαντάσματα του παρελθόντος. Όταν το 2021 πάτησε για πρώτη φορά το πόδι της στην AlUla της Σαουδικής Αραβίας, δεν είδε απλώς ερείπια από πλιθιά και λάσπη. Είδε έναν ζωντανό οργανισμό που περίμενε να αναπνεύσει ξανά.
Η Αποκατάσταση της Dar Tantora
Η Shahira Fahmy ανέλαβε το έργο της αποκατάστασης του ξενοδοχείου Dar Tantora. Δεν ήταν απλώς μια κατασκευή· ήταν μια προσπάθεια να «διαβάσει» το παρελθόν, να καταλάβει πώς ζούσαν οι άνθρωποι και πως έμοιαζαν τα παράθυρά τους πριν από δεκαετίες. Μελετούσε το πώς το φως έπεφτε στα δωμάτια πριν από 100 χρόνια. Η στιγμή που ο ντόπιος γιατρός της είπε «αυτό είναι το σπίτι της γιαγιάς μου», ήταν η επιβεβαίωση ότι η αρχιτεκτονική της πέτυχε το ακατόρθωτο: να αναστήσει τη συναισθηματική μνήμη μιας ολόκληρης κοινότητας.
Η Shahira δεν περιορίστηκε σε σχέδια γραφείου. Η προσέγγισή της ήταν σχεδόν αρχαιολογική.
Η Tantora δεν είναι απλώς ένα κτίριο· ήταν ένα ηλιακό ημερολόγιο. Ο πύργος-ρολόι (tantora) ρύθμιζε τη γεωργική και κοινωνική ζωή της κοινότητας, με βάση τις σκιές και την κίνηση του ήλιου. Η αποκατάσταση δεν στόχευσε στη «μουσειοποίηση», αλλά στη συνέχιση της ζωής του χώρου.
Τι κάνει το έργο αρχιτεκτονικά ουσιαστικό:
Διατηρήθηκαν οι αυθεντικοί πλίνθοι από πηλό και άχυρο.
- Εφαρμόστηκαν σύγχρονες υποδομές χωρίς να αλλοιωθεί η θερμική συμπεριφορά των τοίχων.
- Ο φωτισμός είναι χαμηλός, σχεδόν τελετουργικός, μιμούμενος τη φωτιά και το φεγγαρόφως.
- Τα δωμάτια δεν «σχεδιάστηκαν» με την έννοια του ξενοδοχείου· ανακαλύφθηκαν μέσα από τα υπάρχοντα κελύφη.
Η Φιλοσοφία: Χρησιμοποίησε τις παραδοσιακές τεχνικές δόμησης με λάσπη (earth architecture), αρνούμενη να χρησιμοποιήσει υλικά που θα «πρόδιδαν» την ιστορία της παλιάς πόλης.
Γιατί το DAR TANTORA έχει σημασία σήμερα
Σε μια εποχή όπου η «βιωσιμότητα» συχνά εξαντλείται σε πιστοποιήσεις, το έργο αυτό υπενθυμίζει κάτι πιο ενοχλητικό και πιο αληθινό:
πολλές απαντήσεις υπήρχαν ήδη, αιώνες πριν.
Η αποκατάσταση της Fahmy δεν είναι νοσταλγική. Είναι ένα επιχείρημα υπέρ της αρχιτεκτονικής που ακούει. Και αυτό, ειδικά στον κατασκευαστικό και τουριστικό κλάδο, είναι στρατηγικό πλεονέκτημα: αυθεντικότητα που δεν αντιγράφεται εύκολα.
Το DAR TANTORA δεν πουλά εμπειρία. Δημιουργεί συνθήκες για να συμβεί.
Και αυτό είναι το πιο δύσκολο design brief απ’ όλα.
H “Γυναικεία Φωνή”
Η συγκίνησή της για τον Abdelhalim Ibrahim Abdelhalim (έναν θρύλο της αιγυπτιακής αρχιτεκτονικής) πηγάζει από μια σκληρή αλήθεια. Σε έναν ανδροκρατούμενο κλάδο στη Μέση Ανατολή, εκείνος ήταν ο πρώτος που της μίλησε χωρίς ωραία λόγια. Της εξήγησε ότι η ζωή θα της ζητούσε επανειλημμένα να διαλέξει ανάμεσα στη φύση της ως γυναίκα και στην ταυτότητά της ως δημιουργός.
Η Shahira παραδέχεται με αφοπλιστική ειλικρίνεια ότι η επιτυχία της RIBA και η διεθνής καταξίωση δεν ήρθαν δωρεάν. Συνοδεύτηκαν από προσωπικές θυσίες, κούραση και το βάρος του να αποδεικνύεις διαρκώς την αξία σου.
